Trên đảo Palawan có một khu dân cư mang tên Làng Việt Nam, với nhà thờ, chùa và những quán bán món ăn Việt. Khu này ra đời từ một chương lịch sử kéo dài gần hai thập niên — chương mà nhiều người Việt trẻ hôm nay không biết là đã từng diễn ra ở Philippines.
- Một trung tâm tiếp nhận người tị nạn được lập tại Puerto Princesa, tỉnh Palawan, và hoạt động từ năm 1979 tới năm 1996.
- Khi trung tâm đóng cửa, khu dân cư mang tên Làng Việt Nam được lập năm 1996 cho những người còn ở lại.
- Khoảng hai nghìn người Việt còn lại ở Philippines sau khi các chương trình tái định cư kết thúc.
- Giữa thập niên 2000, chính phủ Philippines cho phép nhóm này cư trú hợp pháp lâu dài.
Bối cảnh: Philippines là điểm dừng trên đường biển
Bắt đầu từ địa lý.
Palawan nằm ở rìa tây nam quần đảo Philippines.
Nó là vùng đất gần nhất trên tuyến đường biển từ Biển Đông đi xuống phía nam.
Vì thế nhiều thuyền đã cập vào bờ đảo này.
Một trung tâm tiếp nhận được lập tại Puerto Princesa vào năm 1979.
Trung tâm hoạt động cho tới năm 1996.
Vị trí địa lý là lý do duy nhất khiến Palawan có vai trò này: ở một hành trình trên biển, điểm đến thường không phải nơi người ta chọn mà là bờ đất đầu tiên gặp được.
Trung tâm tiếp nhận hoạt động thế nào
Phần lịch sử.
Trung tâm do các cơ quan quốc tế và chính quyền Philippines phối hợp vận hành.
Các tổ chức tôn giáo cũng tham gia hỗ trợ.
Người ở đây chờ được xét tái định cư tại nước thứ ba.
Thời gian chờ có thể kéo dài nhiều năm.
Trong thời gian đó, trường học và các sinh hoạt cộng đồng được tổ chức tại chỗ.
Chi tiết cuối nói lên tính chất của nơi này: nó không chỉ là nơi ở tạm mà đã trở thành một cộng đồng thật với trường học, chợ và sinh hoạt tôn giáo riêng.
Khi các chương trình tái định cư kết thúc
Phần bước ngoặt.
Tới giữa thập niên 1990, các chương trình tái định cư dần khép lại.
Trung tâm ở Puerto Princesa đóng cửa năm 1996.
Một số người đã được tái định cư ở nước thứ ba trước đó.
Một số đã trở về theo các chương trình hồi hương.
Khoảng hai nghìn người còn lại chưa thuộc diện nào trong hai nhóm trên.
Nhóm cuối cùng này rơi vào một tình huống pháp lý khó: không còn diện tị nạn nhưng cũng chưa có tư cách cư trú, nên trên thực tế họ ở trong một khoảng trống của luật.
Làng Việt Nam ra đời
Phần giải pháp.
Năm 1996, một khu dân cư được lập cho những người còn lại.
Khu này nằm ở ngoại vi thành phố Puerto Princesa.
Giáo hội Công giáo Philippines đóng vai trò quan trọng trong việc lập khu.
Khu có nhà ở, nhà thờ, chùa và trường học.
Tên gọi của khu là Làng Việt Nam.
Việc có cả nhà thờ lẫn chùa trong cùng một khu nhỏ phản ánh đúng thành phần cộng đồng: người Việt ở đây theo cả Công giáo lẫn Phật giáo, và cả hai nơi thờ tự đều được dựng.
Được cấp quy chế cư trú
Phần pháp lý.
Trong nhiều năm, nhóm này sống mà chưa có tư cách cư trú rõ ràng.
Các tổ chức trong nước và quốc tế vận động cho việc giải quyết.
Giữa thập niên 2000, chính phủ Philippines cho phép họ cư trú hợp pháp lâu dài.
Quyết định này được ghi nhận rộng rãi trong các tài liệu về người tị nạn.
Nhờ đó nhiều người đi học, đi làm và lập gia đình tại chỗ.
Đây là trường hợp được nhắc tới nhiều trong lĩnh vực bảo vệ người tị nạn: một nước đang phát triển tự giải quyết tình trạng pháp lý cho một nhóm người mà không nước thứ ba nào nhận.
Làng Việt Nam hôm nay
Phần hiện tại.
Nhiều người đã rời khu này đi nơi khác sinh sống.
Một số gia đình vẫn ở lại.
Khu có quán bán món ăn Việt phục vụ cả khách địa phương.
Nhà thờ và chùa vẫn còn.
Nơi này cũng trở thành một điểm được du khách Việt tìm tới.
Món ăn là thứ tồn tại bền nhất trong các cộng đồng di cư: ở nhiều nơi trên thế giới, quán ăn là thứ còn lại sau khi ngôn ngữ và nhiều tập quán khác đã phai.
Thế hệ sinh ra tại chỗ
Phần con người.
Nhiều người trẻ trong cộng đồng sinh ra tại Philippines.
Họ nói tiếng Philippines và tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ.
Mức độ giữ tiếng Việt khác nhau giữa các gia đình.
Nhiều người mang hai nền văn hoá cùng lúc.
Một số đã trở về Việt Nam thăm hoặc làm việc.
Đây là mẫu chung của mọi cộng đồng di cư sang thế hệ thứ hai: ngôn ngữ của cha mẹ giữ được hay không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc gia đình có nói ở nhà hay không, vì môi trường bên ngoài không hỗ trợ.
Vì sao chương này đáng biết
Phần khép bài.
Đây là một phần lịch sử của cả hai nước.
Nó cho thấy quan hệ giữa hai dân tộc có chiều sâu hơn quan hệ thương mại.
Nó cũng là ví dụ về cách một cộng đồng nhỏ giữ bản sắc ở nơi xa.
Với người Việt tới Palawan, đây là một nơi đáng ghé.
Thông tin về khu này có thể tra qua chính quyền thành phố Puerto Princesa.
Điểm đáng ghi nhận nhất khi nhìn lại: một nước không giàu đã mở cửa cho một nhóm người trong gần hai mươi năm và cuối cùng cho họ một chỗ đứng pháp lý, và đó là điều xứng đáng được biết tới.
Làng Việt Nam ở Palawan là một chi tiết nhỏ trên bản đồ nhưng mang một chương lịch sử dài. Nó nhắc rằng quan hệ giữa Việt Nam và Philippines không chỉ có gạo, thương mại và ngoại giao, mà còn có những con người đã ở lại và tạo dựng cuộc sống tại đây. Các bài tiếp theo trong chuyên mục này nói về cộng đồng người Việt hiện nay và về quan hệ hai nước.
Làng Việt Nam ở Palawan hình thành thế nào?
Một trung tâm tiếp nhận người tị nạn được lập tại Puerto Princesa năm 1979 và hoạt động tới năm 1996. Khi trung tâm đóng cửa, khu dân cư mang tên Làng Việt Nam được lập cùng năm cho những người còn lại, với sự tham gia quan trọng của Giáo hội Công giáo Philippines; khu có nhà ở, nhà thờ, chùa và trường học.
Vì sao Palawan lại là nơi tiếp nhận?
Vì vị trí địa lý: Palawan nằm ở rìa tây nam quần đảo và là vùng đất gần nhất trên tuyến đường biển từ Biển Đông đi xuống phía nam, nên nhiều thuyền đã cập vào bờ đảo này. Trong một hành trình trên biển, điểm đến thường là bờ đất đầu tiên gặp được.
Những người còn lại được giải quyết ra sao?
Khoảng hai nghìn người không thuộc diện tái định cư ở nước thứ ba cũng không thuộc diện hồi hương đã sống nhiều năm chưa có tư cách cư trú rõ ràng. Giữa thập niên 2000, chính phủ Philippines cho phép họ cư trú hợp pháp lâu dài, nhờ đó nhiều người đi học, đi làm và lập gia đình tại chỗ.
Làng Việt Nam hiện nay ra sao?
Nhiều người đã rời đi nơi khác sinh sống nhưng một số gia đình vẫn ở lại; khu còn nhà thờ, chùa và các quán bán món ăn Việt phục vụ cả khách địa phương, và đã trở thành một điểm được du khách Việt tìm tới. Thông tin có thể tra qua chính quyền thành phố Puerto Princesa.
