Giao thông là thứ định hình cuộc sống hằng ngày ở Metro Manila nhiều hơn bất cứ yếu tố nào khác. Nó quyết định chọn nhà ở đâu, nhận việc ở đâu, thậm chí quyết định có đi gặp bạn bè vào tối thứ Sáu hay không. Và nó có một hệ thống riêng mà người mới đến phải học để dùng.
- Tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của Metro Manila bắt đầu hoạt động năm 1984, và là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên ở Đông Nam Á.
- Jeepney bắt nguồn từ những chiếc xe jeep quân đội được cải tạo lại sau năm 1945.
- Một dự án đường sắt ngầm cho Metro Manila đang trong quá trình xây dựng.
- Metro Manila thường xuyên nằm trong danh sách các đô thị có mức tắc nghẽn giao thông cao trên thế giới.
Jeepney: phương tiện đặc trưng nhất
Bắt đầu từ thứ nổi tiếng nhất.
Jeepney là xe chở khách có thân dài, khách ngồi hai hàng ghế đối diện nhau.
Nó bắt nguồn từ xe jeep quân đội được cải tạo sau năm 1945.
Mỗi xe chạy theo một tuyến cố định, ghi trên thân xe.
Khách lên xuống ở bất cứ đâu dọc tuyến, không cần bến.
Tiền vé được chuyền tay qua các hành khách tới chỗ tài xế.
Chi tiết cuối nói lên nhiều điều về cách vận hành: hệ thống này chạy được nhờ một mức độ tin cậy lẫn nhau giữa những người lạ, và điều đó là chuyện bình thường hằng ngày ở đây.
Chương trình hiện đại hoá và tranh luận quanh nó
Phần chính sách.
Nhiều xe jeepney đang chạy có tuổi đời rất cao.
Chính phủ triển khai chương trình thay bằng xe đạt chuẩn khí thải mới.
Xe mới an toàn hơn và ít khói hơn.
Nhưng chi phí mua xe mới là gánh nặng lớn với tài xế và chủ xe nhỏ.
Chương trình vì thế gây tranh luận kéo dài và nhiều lần điều chỉnh.
Đây là mâu thuẫn chính sách rất điển hình: mục tiêu môi trường và an toàn thì rõ ràng, nhưng chi phí chuyển đổi rơi vào nhóm ít khả năng chi trả nhất — và đó là lý do việc thực hiện khó hơn nhiều so với thiết kế.
Đường sắt đô thị: ba tuyến và dự án ngầm
Phần vận tải khối lượng lớn.
Tuyến đường sắt đô thị đầu tiên bắt đầu hoạt động năm 1984.
Đó là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên ở Đông Nam Á.
Hiện có ba tuyến chính chạy qua các trục lớn của vùng đô thị.
Các tuyến này thường rất đông vào giờ cao điểm.
Một dự án đường sắt ngầm cho vùng thủ đô đang được xây dựng.
Điều đáng suy nghĩ ở đây là thời điểm: Metro Manila có đường sắt đô thị sớm nhất khu vực nhưng mở rộng chậm hơn nhiều so với các đô thị cùng cỡ, và khoảng cách đó tích lũy qua bốn thập niên.
Các phương tiện khác trong hệ thống
Phần đầy đủ.
Xe buýt chạy trên các trục lớn, có cả loại có điều hoà.
Tricycle là xe máy gắn thùng bên, phục vụ quãng ngắn trong khu dân cư.
Ứng dụng gọi xe phổ biến ở các đô thị lớn.
Taxi truyền thống vẫn hoạt động nhưng ít được dùng hơn trước.
Ở một số khu, đi bộ là cách nhanh nhất cho quãng dưới một kilômét.
Hệ thống này phân tầng rất rõ theo quãng đường: tricycle cho quãng trong xóm, jeepney cho quãng trong quận, tàu điện và xe buýt cho quãng xuyên vùng — và biết dùng đúng tầng là biết đi lại hiệu quả.
Tắc đường: nguyên nhân và hệ quả
Phần vấn đề lớn nhất.
Số lượng xe cá nhân tăng nhanh hơn năng lực đường sá.
Nhiều trục chính có mặt cắt hẹp so với lưu lượng.
Việc làm tập trung ở vài khu khiến dòng người đổ về cùng hướng.
Mưa lớn làm tình trạng tắc nghẽn nặng thêm ngay lập tức.
Thời gian đi lại hằng ngày của nhiều người tính bằng vài giờ.
Chi phí thật của tắc đường không chỉ là thời gian: nó ảnh hưởng tới sức khoẻ, tới thời gian ở bên gia đình và tới việc người ta chấp nhận công việc nào — nên nó là yếu tố cần cân nhắc nghiêm túc khi chọn nơi ở.
Quy định hạn chế xe theo biển số
Phần biện pháp điều tiết.
Một số thành phố áp dụng quy định hạn chế xe lưu thông theo số cuối biển số.
Mỗi ngày trong tuần ứng với một nhóm biển số bị hạn chế.
Quy định và khung giờ khác nhau giữa các thành phố trong vùng.
Có những tuyến đường và khung giờ được miễn.
Người lái xe cần nắm quy định của từng thành phố mình đi qua.
Đây là hệ quả trực tiếp của việc vùng đô thị có nhiều chính quyền: một chuyến đi có thể qua bốn thành phố với bốn bộ quy định giao thông hơi khác nhau.
Kinh nghiệm đi lại cho người mới
Phần thực dụng.
Dự phòng thời gian rất rộng, nhất là vào giờ cao điểm và ngày mưa.
Ứng dụng bản đồ có tính tình trạng giao thông thời gian thực.
Chuẩn bị tiền lẻ khi đi jeepney và tricycle.
Hỏi người địa phương về tuyến jeepney phù hợp, vì thông tin tuyến ít khi có trên mạng.
Cân nhắc thuê nhà gần nơi làm việc dù giá cao hơn.
Lời khuyên cuối là lời khuyên được nhắc nhiều nhất bởi chính người sống ở đây: ở Metro Manila, mỗi kilômét gần chỗ làm đáng giá hơn nhiều so với một căn nhà rộng hơn ở xa.
Ngoài vùng thủ đô thì khác ra sao
Phần đối chiếu, khép bài.
Ở các thành phố nhỏ hơn, tắc đường nhẹ hơn nhiều.
Tricycle và xe máy đóng vai trò lớn hơn.
Ở vùng đảo nhỏ, phương tiện chính có thể là thuyền.
Ở vùng núi, xe khách và xe tải nhỏ chạy tuyến cố định theo giờ.
Chất lượng đường khác nhau rất nhiều giữa các tỉnh.
Đây là điều đáng cân nhắc khi so sánh các lựa chọn: một tỉnh có chi phí sinh hoạt thấp hơn nhiều nhưng đi lại cũng mất nhiều thời gian hơn cho mỗi việc.
Giao thông ở Philippines là một hệ thống được ghép từ nhiều lớp khác nhau, phần lớn hình thành tự phát rồi được quản lý sau. Nó không gọn gàng, nhưng nó phục vụ hàng triệu chuyến đi mỗi ngày và có logic riêng mà người dùng quen sẽ thấy rõ. Với người mới đến, học cách dùng nó là một trong những việc đầu tiên cần làm.
Jeepney là gì và đi thế nào?
Là xe chở khách thân dài với hai hàng ghế đối diện, bắt nguồn từ xe jeep quân đội cải tạo sau năm 1945. Mỗi xe chạy theo tuyến cố định ghi trên thân xe, khách lên xuống bất cứ đâu dọc tuyến, và tiền vé được chuyền tay qua các hành khách tới chỗ tài xế.
Metro Manila có tàu điện không?
Có. Tuyến đường sắt đô thị đầu tiên bắt đầu hoạt động năm 1984 và là tuyến đầu tiên ở Đông Nam Á; hiện có ba tuyến chính chạy qua các trục lớn, thường rất đông vào giờ cao điểm. Một dự án đường sắt ngầm cho vùng thủ đô đang được xây dựng.
Quy định hạn chế xe theo biển số hoạt động ra sao?
Một số thành phố hạn chế xe lưu thông theo số cuối biển số, mỗi ngày trong tuần ứng với một nhóm biển số. Quy định, khung giờ và các tuyến được miễn khác nhau giữa các thành phố trong vùng, nên một chuyến đi qua bốn thành phố có thể gặp bốn bộ quy định hơi khác nhau.
Người mới đến nên lưu ý gì khi đi lại ở Manila?
Dự phòng thời gian rất rộng vào giờ cao điểm và ngày mưa, chuẩn bị tiền lẻ khi đi jeepney và tricycle, hỏi người địa phương về tuyến jeepney vì thông tin ít khi có trên mạng, và cân nhắc thuê nhà gần nơi làm việc dù giá cao hơn — mỗi kilômét gần chỗ làm đáng giá hơn một căn nhà rộng hơn ở xa.
