Không ai nhớ nổi tên bảy nghìn hòn đảo. Nhưng chỉ cần nắm ba nhóm đảo lớn là hiểu được gần hết cách Philippines vận hành — từ nơi tập trung dân cư, nơi đặt sân bay quốc tế, cho tới lý do vì sao một chuyến đi trong nước có thể mất cả ngày.
- Philippines gồm khoảng 7.641 hòn đảo theo số liệu khảo sát công bố năm 2016, tăng so với con số 7.107 dùng trước đó.
- Tổng diện tích đất liền khoảng 300.000 km², xấp xỉ diện tích Việt Nam.
- Ba nhóm đảo chính là Luzon ở phía bắc, Visayas ở giữa và Mindanao ở phía nam.
- Chỉ khoảng 2.000 trong số các đảo có người ở thường xuyên.
Vì sao con số đảo lại thay đổi
Bắt đầu từ chi tiết nhỏ mà thú vị.
Trong nhiều thập niên, Philippines được mô tả là quần đảo gồm 7.107 hòn đảo.
Năm 2016, cơ quan bản đồ quốc gia công bố con số mới là khoảng 7.641.
Không phải đảo mới mọc lên, mà là kỹ thuật đo bằng ảnh vệ tinh phát hiện thêm.
Định nghĩa đảo cũng ảnh hưởng: mỏm đá nổi khi thuỷ triều xuống có tính hay không.
Chỉ khoảng 2.000 đảo có người ở thường xuyên.
Chi tiết này nói lên đặc điểm cơ bản nhất của đất nước: Philippines vỡ vụn tới mức chính nhà nước cũng phải đếm lại lãnh thổ của mình bằng vệ tinh.
Luzon: nơi tập trung quyền lực và dân số
Nhóm thứ nhất.
Luzon là hòn đảo lớn nhất, nằm ở phía bắc quần đảo.
Thủ đô Manila và vùng đô thị quanh nó nằm trên đảo này.
Đồng bằng trung tâm Luzon là vùng trồng lúa quan trọng nhất cả nước.
Dãy Cordillera ở phía bắc là vùng núi có các cộng đồng bản địa lâu đời.
Phần lớn cơ quan trung ương, đại học lớn và đầu mối hàng không đều ở đây.
Mức tập trung này tạo ra một đặc điểm quen thuộc: nói tới Philippines là người ta thường nói tới Manila, trong khi hơn một nửa dân số sống ngoài Luzon.
Visayas: cụm đảo giữa và mạng lưới phà
Nhóm thứ hai.
Visayas là tập hợp nhiều đảo cỡ trung nằm giữa quần đảo.
Các đảo chính gồm Cebu, Bohol, Negros, Panay, Leyte và Samar.
Cebu là trung tâm kinh tế và giao thông lớn thứ hai của cả nước.
Vì các đảo gần nhau, mạng phà ở đây dày đặc hơn hẳn nơi khác.
Nhiều tuyến phà nối đảo với đảo mà không phải qua Manila.
Đây là điểm khác biệt quan trọng so với nhiều quần đảo khác: Visayas có mạng lưới ngang nối các đảo với nhau, chứ không chỉ có tuyến nan quạt từ một cảng trung tâm.
Mindanao: đảo phía nam với lịch sử khác
Nhóm thứ ba.
Mindanao là đảo lớn thứ hai, nằm ở cực nam quần đảo.
Davao là thành phố lớn nhất trên đảo này.
Núi Apo trên Mindanao là điểm cao nhất Philippines, khoảng 2.954 m.
Đảo này có cộng đồng Hồi giáo lớn, hình thành trước khi người Tây Ban Nha tới.
Vùng tự trị Bangsamoro ở Mindanao Hồi giáo được thành lập năm 2019.
Lịch sử riêng đó là điều cần biết khi đọc về Philippines: quá trình thuộc địa hoá của Tây Ban Nha không bao trùm toàn bộ Mindanao như đã bao trùm Luzon và Visayas, và khác biệt ấy kéo dài tới tận ngày nay.
Cách chia ba nhóm này có trong cả hành chính lẫn đời sống
Phần ý nghĩa thực tế.
Ba nhóm đảo là cách phân chia quen thuộc trong thống kê và truyền thông.
Dự báo thời tiết cũng thường phát theo ba nhóm này.
Ngôn ngữ chính ở mỗi nhóm khác nhau rõ rệt.
Tiếng Tagalog phổ biến ở Luzon, tiếng Cebuano ở Visayas và nhiều vùng Mindanao.
Ẩm thực và phong tục cũng khác nhau giữa ba nhóm.
Với người mới tìm hiểu, đây là bước phân loại đầu tiên nên làm: hỏi thông tin mình đang đọc thuộc nhóm đảo nào, vì rất nhiều thứ không áp dụng chung cho cả nước.
Đi lại giữa các nhóm đảo
Phần giao thông.
Máy bay là phương tiện chính nối ba nhóm đảo với nhau.
Mạng bay nội địa của Philippines rất dày so với quy mô nền kinh tế.
Phà đường dài vẫn hoạt động và rẻ hơn nhiều so với máy bay.
Nhưng phà đường dài mất nhiều giờ tới cả ngày.
Mùa bão có thể làm dừng cả phà lẫn chuyến bay.
Đây là hệ quả trực tiếp của kiểu địa hình: ở một nước vỡ thành nghìn mảnh, hàng không nội địa đóng vai trò mà ở nước lục địa do đường sắt đảm nhiệm.
Đường bờ biển rất dài và hệ quả của nó
Phần biển.
Philippines có đường bờ biển thuộc hàng dài nhất thế giới so với diện tích.
Gần như không có điểm nào trong nước cách biển quá xa.
Nghề cá và nuôi trồng thuỷ sản là sinh kế của rất nhiều cộng đồng ven biển.
Vùng biển quanh quần đảo nằm trong khu vực đa dạng sinh học biển cao nhất thế giới.
Nhưng bờ biển dài cũng nghĩa là rất nhiều nơi phơi ra trước bão và nước dâng.
Hai mặt này luôn đi cùng nhau ở đây: chính cái làm Philippines giàu tài nguyên biển cũng là cái làm nó dễ tổn thương trước thiên tai.
Điều nên nắm trước khi đi sâu
Phần thực dụng, khép bài.
Xác định vùng mình quan tâm thuộc nhóm đảo nào.
Kiểm xem vùng đó có sân bay nội địa hay phải đi phà.
Xem ngôn ngữ địa phương ở đó là tiếng gì bên cạnh tiếng Anh.
Tra mùa bão và mùa mưa của đúng vùng đó.
Thông tin hành chính cụ thể nên tra ở cơ quan có thẩm quyền của Philippines.
Bốn việc này mất rất ít thời gian nhưng thay đổi hẳn chất lượng tìm hiểu: ở một quần đảo lớn như Philippines, câu hỏi đúng gần như luôn bắt đầu bằng ở đâu.
Philippines là một trong những quốc gia bị chia cắt về địa lý nhiều nhất thế giới. Bảy nghìn hòn đảo không chỉ là con số đẹp trong sách hướng dẫn du lịch — nó là ràng buộc chi phối giao thông, chi phí hàng hoá, cách tổ chức hành chính và cả cách người dân hình dung về đất nước mình. Những bài tiếp theo trong chuyên mục này đi vào từng nhóm đảo và từng vùng cụ thể.
Philippines có bao nhiêu hòn đảo?
Khoảng 7.641 hòn đảo theo số liệu khảo sát công bố năm 2016, tăng so với con số 7.107 dùng trước đó — không phải đảo mới mọc mà do kỹ thuật đo bằng ảnh vệ tinh phát hiện thêm. Chỉ khoảng 2.000 đảo có người ở thường xuyên.
Ba nhóm đảo của Philippines là gì?
Luzon ở phía bắc với thủ đô Manila và đồng bằng trồng lúa trung tâm; Visayas ở giữa gồm Cebu, Bohol, Negros, Panay, Leyte, Samar với mạng phà dày đặc; và Mindanao ở phía nam với Davao, núi Apo cao khoảng 2.954 m và vùng tự trị Bangsamoro thành lập năm 2019.
Đi lại giữa các đảo bằng gì?
Máy bay là phương tiện chính nối ba nhóm đảo, và mạng bay nội địa rất dày so với quy mô nền kinh tế. Phà đường dài rẻ hơn nhiều nhưng mất nhiều giờ tới cả ngày, và mùa bão có thể làm dừng cả phà lẫn chuyến bay.
Vì sao Mindanao có lịch sử khác hai nhóm đảo kia?
Vì đảo này có cộng đồng Hồi giáo lớn hình thành trước khi người Tây Ban Nha tới, và quá trình thuộc địa hoá của Tây Ban Nha không bao trùm toàn bộ Mindanao như đã bao trùm Luzon và Visayas. Vùng tự trị Bangsamoro ở Mindanao Hồi giáo được thành lập năm 2019.
