Ở Philippines, mùa Giáng sinh bắt đầu từ tháng 9. Đó không phải chuyện vui vặt để kể cho khách du lịch mà là một chi tiết nói rất nhiều về cách xã hội này vận hành — về vai trò của tôn giáo, của gia đình mở rộng, và của những dịp mà mọi người quay về nhà.
- Ở Philippines, không khí Giáng sinh thường bắt đầu từ tháng 9, khi các tháng có đuôi ber bắt đầu.
- Simbang Gabi là loạt chín thánh lễ sáng sớm diễn ra từ ngày 16 tới ngày 24 tháng 12.
- Philippines là một trong hai quốc gia ở châu Á có đa số dân theo Công giáo, tôn giáo được truyền vào từ khi người Tây Ban Nha lập khu định cư năm 1565.
- Lễ hội Sinulog ở thành phố Cebu và Ati-Atihan ở Kalibo đều diễn ra vào tháng 1 hằng năm.
Mùa Giáng sinh dài nhất thế giới
Bắt đầu từ điều nổi tiếng nhất.
Từ tháng 9, nhạc Giáng sinh bắt đầu vang lên ở các trung tâm thương mại.
Đèn trang trí và đèn lồng hình ngôi sao xuất hiện dần trên đường phố.
Cao điểm là loạt chín thánh lễ sáng sớm từ ngày 16 tới 24 tháng 12.
Đêm 24 tháng 12 là bữa ăn sum họp quan trọng nhất trong năm.
Không khí lễ kéo dài sang tận đầu tháng 1.
Lý do mùa lễ dài tới vậy không chỉ là tôn giáo: đây là dịp người đi làm xa, cả trong nước lẫn ở nước ngoài, thu xếp về nhà — và việc chuẩn bị cho ngần ấy người trở về mất nhiều tháng.
Tuần Thánh: cả nước gần như dừng lại
Phần lễ lớn thứ hai.
Tuần Thánh rơi vào tháng 3 hoặc tháng 4 tuỳ năm.
Nhiều cơ quan, cửa hàng và dịch vụ đóng cửa vào các ngày cuối tuần đó.
Rất nhiều người rời thành phố về quê.
Bến xe, sân bay và cảng phà đều rất đông.
Metro Manila vắng hẳn trong vài ngày, điều hiếm thấy trong năm.
Với người mới đến, đây là thông tin cần cho việc lên kế hoạch: đừng xếp lịch làm thủ tục hành chính hay việc gấp vào tuần này, vì phần lớn cơ quan không làm việc.
Lễ hội địa phương: mỗi nơi một ngày riêng
Phần lễ hội.
Gần như mỗi thị trấn và mỗi barangay đều có lễ hội riêng trong năm.
Lễ hội thường gắn với vị thánh bổn mạng của địa phương đó.
Sinulog ở thành phố Cebu diễn ra vào tháng 1, và được tổ chức dưới hình thức lễ diễu hành như hiện nay từ năm 1980.
Ati-Atihan ở Kalibo cũng diễn ra vào tháng 1.
Nhiều lễ hội khác gắn với mùa thu hoạch hoặc với đặc sản địa phương.
Điều thú vị là nhiều lễ hội pha trộn hai lớp văn hoá: nghi lễ Công giáo chồng lên các tập tục có từ trước thời thuộc địa, và cả hai lớp đều còn nhìn thấy được.
Ngày viếng mộ đầu tháng 11
Phần lễ gia đình.
Ngày 1 và 2 tháng 11 là dịp người dân đi viếng mộ người thân.
Nghĩa trang đông người trong suốt cả ngày.
Nhiều gia đình ở lại nghĩa trang nhiều giờ, mang theo đồ ăn.
Đây là dịp sum họp chứ không chỉ là dịp tưởng niệm.
Giao thông về các tỉnh rất đông trong những ngày này.
Cách tổ chức này khá gần với tập quán ở Việt Nam: việc tưởng nhớ người đã khuất được làm cùng gia đình và mang không khí đoàn tụ hơn là không khí buồn.
Gia đình mở rộng và vai trò của nó
Phần xã hội.
Nhiều hộ gia đình ở Philippines gồm nhiều thế hệ sống chung.
Anh chị em và họ hàng hỗ trợ nhau về tài chính là điều bình thường.
Người đi làm xa thường gửi tiền về nuôi cả gia đình lớn.
Quyết định lớn thường được bàn trong phạm vi gia đình mở rộng.
Trách nhiệm với cha mẹ khi về già được coi là đương nhiên.
Đây là điểm người Việt dễ đồng cảm: cấu trúc gia đình và nghĩa vụ với cha mẹ ở hai nước khá giống nhau, và điều đó giúp việc hoà nhập dễ hơn nhiều so với ở các nước phương Tây.
Cách người ta giao tiếp hằng ngày
Phần văn hoá ứng xử.
Tiếng Anh được dùng rộng rãi trong công việc và dịch vụ.
Trong đời thường, người ta trộn tiếng Anh với tiếng bản địa rất tự nhiên.
Cách nói thường tránh đối đầu trực tiếp.
Giữ thể diện cho người khác được coi trọng trong giao tiếp.
Bóng rổ và hát karaoke là hai hoạt động xã hội phổ biến nhất.
Điểm thứ ba và thứ tư đáng lưu ý khi làm việc: một câu trả lời nghe như đồng ý đôi khi là cách nói giảm của sự không đồng ý, nên cần hỏi lại theo cách tạo điều kiện cho người kia nói thật.
Một số chi tiết thực tế trong sinh hoạt
Phần thực dụng.
Múi giờ Philippines sớm hơn Việt Nam một tiếng.
Tuần làm việc thông thường từ thứ Hai tới thứ Sáu, nhiều nơi làm cả thứ Bảy.
Trung tâm thương mại mở cửa muộn và là nơi hẹn gặp phổ biến.
Thanh toán bằng ví điện tử đã rất phổ biến ở đô thị.
Nhưng ở tỉnh và chợ truyền thống, tiền mặt vẫn cần thiết.
Chi tiết cuối đáng nhớ khi đi xa thành phố: nên luôn có tiền mặt khi ra khỏi vùng đô thị, vì nhiều nơi không nhận thẻ và mạng có thể không ổn định.
Lịch năm nhìn tổng thể
Phần khép bài.
Tháng 1 có nhiều lễ hội lớn ở các tỉnh.
Tháng 3 tới tháng 5 là mùa khô nóng, có Tuần Thánh và nghỉ hè.
Tháng 6 tới tháng 10 là mùa mưa và cao điểm bão.
Tháng 9 trở đi là mùa Giáng sinh kéo dài.
Đầu tháng 11 là dịp viếng mộ và sum họp.
Nhìn cả năm thì thấy một nhịp rất rõ: các dịp lớn đều là dịp gia đình tụ họp, và chúng được sắp xen vào giữa mùa mưa bão — nên lịch xã hội và lịch thời tiết ở đây gắn chặt với nhau hơn người ta tưởng.
Nhịp sống ở Philippines được định hình bởi ba thứ cùng lúc: tôn giáo, gia đình mở rộng và thời tiết. Mùa Giáng sinh dài nhất thế giới không phải chuyện lạ để kể mà là hệ quả của việc rất nhiều người phải đi làm xa và cần nhiều tháng để thu xếp một lần về nhà. Hiểu điều đó là hiểu được phần lớn những gì diễn ra trong một năm ở đây.
Vì sao mùa Giáng sinh ở Philippines dài tới vậy?
Không khí lễ bắt đầu từ tháng 9 và kéo tới đầu tháng 1, với cao điểm là loạt chín thánh lễ sáng sớm từ 16 tới 24 tháng 12 và bữa ăn sum họp đêm 24. Lý do không chỉ là tôn giáo: đây là dịp người đi làm xa, cả trong nước lẫn ở nước ngoài, thu xếp về nhà, và chuẩn bị cho ngần ấy người trở về mất nhiều tháng.
Tuần Thánh ảnh hưởng thế nào tới sinh hoạt?
Rơi vào tháng 3 hoặc 4 tuỳ năm, nhiều cơ quan, cửa hàng và dịch vụ đóng cửa, rất nhiều người rời thành phố về quê khiến bến xe, sân bay, cảng phà rất đông còn Metro Manila vắng hẳn. Không nên xếp lịch làm thủ tục hành chính hay việc gấp vào tuần này.
Giao tiếp với người Philippines cần lưu ý gì?
Tiếng Anh được dùng rộng rãi trong công việc và dịch vụ, còn đời thường thì trộn tiếng Anh với tiếng bản địa. Cách nói thường tránh đối đầu trực tiếp và coi trọng việc giữ thể diện cho người khác, nên một câu trả lời nghe như đồng ý đôi khi là cách nói giảm của sự không đồng ý.
Người Việt có dễ hoà nhập ở Philippines không?
Cấu trúc gia đình khá giống: nhiều hộ gồm nhiều thế hệ sống chung, họ hàng hỗ trợ nhau về tài chính, và trách nhiệm với cha mẹ khi về già được coi là đương nhiên. Ngày viếng mộ đầu tháng 11 cũng mang không khí đoàn tụ tương tự tập quán ở Việt Nam. Múi giờ Philippines sớm hơn Việt Nam một tiếng.
