Kiều hối: nền kinh tế được nuôi bằng tiền gửi về

Dòng tiền từ hai triệu người gửi về đã trở thành một trụ cột của kinh tế Philippines. Nó ổn định hơn mọi nguồn vốn nước ngoài khác, chảy thẳng vào túi các hộ gia đình thay vì qua trung gian — và chính vì thế nó cũng tạo ra những vấn đề mà các nguồn vốn khác không tạo ra.

Quy mô so với nền kinh tế

Bắt đầu từ con số.

Kiều hối tương đương khoảng 8 tới 9 phần trăm quy mô nền kinh tế Philippines.

Đây là tỉ lệ rất cao so với hầu hết các nước.

Nó lớn hơn nhiều so với vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Philippines.

Ngân hàng trung ương công bố số liệu này theo tháng.

Dòng tiền đạt đỉnh vào tháng 12 mỗi năm.

Đỉnh tháng 12 nói lên bản chất của dòng tiền này: nó không chảy theo cơ hội đầu tư mà chảy theo lịch của gia đình, và đó là điểm phân biệt căn bản với mọi dòng vốn quốc tế khác.

Vì sao kiều hối ổn định hơn các nguồn vốn khác

Phần đặc tính.

Vốn đầu tư rút ra khi kinh tế nước nhận xấu đi.

Kiều hối thì ngược lại: người ta gửi nhiều hơn khi nhà gặp khó.

Sau bão lớn, lượng tiền gửi về các vùng bị ảnh hưởng thường tăng.

Trong khủng hoảng kinh tế, kiều hối giảm ít hơn nhiều so với đầu tư.

Vì thế nó đóng vai trò như một lớp đệm cho nền kinh tế.

Đặc tính ngược chu kỳ này rất quý với một nước nhiều thiên tai: kiều hối là nguồn cứu trợ tự phát đến ngay sau mỗi cơn bão, không cần cơ quan nào điều phối.

Tiền được dùng vào việc gì

Phần sử dụng.

Phần lớn kiều hối được dùng cho chi tiêu hằng ngày của gia đình.

Học phí cho con em là khoản chi lớn thứ hai.

Chi phí y tế và thuốc men cũng chiếm tỉ trọng đáng kể.

Nhiều hộ dùng tiền để xây hoặc sửa nhà.

Phần được đưa vào tiết kiệm hoặc đầu tư nhỏ hơn nhiều.

Đây là trọng tâm của tranh luận chính sách ở Philippines: kiều hối nâng mức sống ngay lập tức nhưng phần chuyển thành năng lực sản xuất thì hạn chế, nên nó cải thiện tiêu dùng nhanh hơn cải thiện nền tảng kinh tế.

Tác động tới bất động sản và tiêu dùng

Phần thị trường.

Nhiều dự án nhà ở được thiết kế hướng tới người lao động ngoài nước.

Ngành bán lẻ và trung tâm thương mại hưởng lợi trực tiếp.

Nhu cầu hàng tiêu dùng nhập khẩu tăng theo dòng tiền.

Giá đất ở một số vùng quê tăng nhờ tiền gửi về.

Các ngân hàng có sản phẩm riêng cho nhóm khách hàng này.

Hệ quả này thấy rõ ở nhiều thị trấn nhỏ: những ngôi nhà lớn xây bằng tiền gửi về đứng giữa các khu nhà cũ, và đó là dấu hiệu dễ nhận nhất của một cộng đồng có nhiều người đi làm xa.

Tác động tới tỷ giá và sức cạnh tranh

Phần vĩ mô.

Dòng ngoại tệ lớn và ổn định làm đồng nội tệ mạnh hơn.

Đồng nội tệ mạnh làm hàng xuất khẩu đắt hơn với người mua nước ngoài.

Điều đó gây khó cho ngành sản xuất muốn xuất khẩu.

Hiện tượng này được các nhà kinh tế bàn tới nhiều ở Philippines.

Nó cũng xảy ra ở các nước phụ thuộc nhiều vào một nguồn ngoại tệ.

Đây là một vòng lặp đáng chú ý: người ra nước ngoài làm việc vì trong nước thiếu việc, mà dòng tiền họ gửi về lại làm ngành sản xuất trong nước khó cạnh tranh hơn — nên số người cần ra đi không giảm.

Chi phí chuyển tiền

Phần kỹ thuật nhưng quan trọng.

Mỗi lần chuyển tiền đều mất một khoản phí.

Phí gồm cả phí dịch vụ lẫn chênh lệch tỷ giá.

Với những khoản nhỏ gửi thường xuyên, phí chiếm tỉ trọng lớn.

Liên Hợp Quốc đặt mục tiêu giảm chi phí chuyển tiền xuống dưới 3% giá trị giao dịch.

Dịch vụ chuyển tiền qua ứng dụng đã làm phí giảm đáng kể.

Đây là chỗ một cải tiến nhỏ tạo tác động rất lớn: giảm một điểm phần trăm phí trên toàn bộ dòng kiều hối của một nước tương đương một khoản tiền rất lớn ở lại trong tay các hộ gia đình.

Rủi ro của việc phụ thuộc

Phần cân bằng.

Kiều hối phụ thuộc vào tình hình kinh tế của các nước tiếp nhận lao động.

Khủng hoảng ở một khu vực có thể làm giảm dòng tiền từ khu vực đó.

Thay đổi chính sách nhập cư ở nước tiếp nhận cũng ảnh hưởng trực tiếp.

Tự động hoá có thể thay thế một số nghề mà lao động di cư đang làm.

Vì thế đa dạng hoá thị trường lao động là ưu tiên chính sách.

Đây là loại rủi ro nằm hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát của nước gửi lao động: một quyết định về hạn ngạch lao động ở một nước khác có thể ảnh hưởng tới thu nhập của hàng trăm nghìn gia đình ở Philippines.

Cách đọc số liệu kiều hối

Phần thực dụng, khép bài.

Phân biệt kiều hối cá nhân với kiều hối qua kênh ngân hàng chính thức.

Số liệu chính thức không tính hết tiền mang tay về.

Xem xu hướng nhiều năm thay vì một tháng đơn lẻ.

Đối chiếu với biến động tỷ giá khi so sánh theo thời gian.

Số liệu chính thức do ngân hàng trung ương Philippines công bố.

Điểm thứ hai đáng nhớ khi đọc mọi con số về kiều hối: số thật luôn cao hơn số thống kê, vì một phần tiền về theo đường không chính thức.

Kiều hối là minh chứng rõ nhất cho việc mô hình kinh tế của Philippines hoạt động — và cũng cho việc nó chưa giải quyết được vấn đề gốc. Dòng tiền này nuôi hàng triệu gia đình, cho con cái họ đi học, và đỡ cho nền kinh tế qua mỗi cơn bão. Nhưng nó không tự chuyển thành nhà máy, và đó là lý do chủ đề này vẫn là trung tâm của mọi cuộc tranh luận về phát triển ở nước này.