Cộng đồng người Việt ở Philippines nhỏ hơn nhiều so với ở Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đài Loan. Nhưng nó có cơ cấu khá rõ, gồm ba nhóm với hoàn cảnh rất khác nhau — và biết cơ cấu đó giúp người mới sang tìm đúng chỗ cần tìm.
- Việt Nam và Philippines thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1976.
- Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam tại Philippines đặt ở Manila.
- Người Việt ở Philippines tập trung chủ yếu ở vùng Manila, Cebu và một số nơi có học viện tiếng Anh.
- Nhóm định cư lâu đời nhất là cộng đồng ở Puerto Princesa thuộc tỉnh Palawan.
Ba nhóm chính
Bắt đầu bằng phân loại.
Nhóm thứ nhất là du học sinh, chủ yếu học tiếng Anh và một số ngành đại học.
Nhóm thứ hai là người đi làm, thường ở vị trí chuyên môn hoặc quản lý.
Nhóm thứ ba là cộng đồng định cư lâu đời ở Palawan.
Ngoài ra có người kết hôn với công dân Philippines.
Ba nhóm này ít giao nhau vì ở các vùng khác nhau.
Điểm cuối là đặc điểm riêng của cộng đồng này: không có một khu phố Việt tập trung như ở nhiều nước khác, nên các nhóm kết nối chủ yếu qua mạng xã hội.
Du học sinh: nhóm đông và luân chuyển nhanh
Nhóm thứ nhất.
Phần lớn du học sinh Việt sang học các khoá tiếng Anh ngắn hạn.
Họ tập trung ở Cebu, Baguio, khu vực Clark và Manila.
Thời gian học thường từ vài tuần tới vài tháng.
Vì thế thành phần nhóm này thay đổi liên tục.
Một số ít học chương trình đại học dài hạn.
Tính luân chuyển nhanh ảnh hưởng tới cách cộng đồng vận hành: các nhóm hỗ trợ du học sinh chủ yếu hoạt động trực tuyến, vì thành viên thay đổi theo từng khoá học.
Người đi làm: ít nhưng đa dạng
Nhóm thứ hai.
Số người Việt làm việc ở Philippines không nhiều.
Phần lớn ở vị trí chuyên môn trong doanh nghiệp có vốn nước ngoài.
Một số làm trong ngành dịch vụ gia công và công nghệ thông tin.
Có người mở nhà hàng hoặc kinh doanh dịch vụ.
Họ tập trung chủ yếu ở vùng Manila và Cebu.
Lý do nhóm này nhỏ khá rõ: Philippines là nước gửi lao động chứ không phải nước nhận, nên cơ hội cho lao động phổ thông nước ngoài rất hạn chế.
Cộng đồng ở Palawan
Nhóm thứ ba.
Đây là nhóm định cư lâu đời nhất.
Nhiều gia đình đã sống ở Philippines hàng chục năm.
Thế hệ thứ hai sinh ra và lớn lên tại chỗ.
Họ hoà nhập sâu vào xã hội địa phương.
Mối liên hệ với Việt Nam khác hẳn so với hai nhóm kia.
Ba nhóm này có quan hệ với quê hương rất khác nhau: du học sinh về sau vài tháng, người đi làm về sau vài năm, còn nhóm ở Palawan thì đã coi Philippines là nhà.
Mạng lưới hỗ trợ
Phần thực dụng.
Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam đặt tại Manila.
Đây là nơi xử lý các việc về hộ chiếu và giấy tờ lãnh sự.
Các nhóm trên mạng xã hội là kênh trao đổi thông tin phổ biến nhất.
Học viện tiếng Anh thường có người hỗ trợ học viên Việt.
Trong tình huống khẩn cấp, liên hệ cơ quan đại diện là bước đầu tiên.
Với người ở ngoài vùng Manila, điều đáng lưu ý là khoảng cách: từ một đảo xa tới Manila có thể mất cả ngày đường, nên giấy tờ nên chuẩn bị sớm chứ đừng đợi tới lúc cần gấp.
Giữ liên lạc với quê nhà
Phần đời sống.
Múi giờ Philippines sớm hơn Việt Nam một tiếng, nên gọi về rất thuận.
Chuyến bay thẳng giữa hai nước không dài.
Chi phí đi lại thấp hơn nhiều so với đi châu Âu hay châu Mỹ.
Nhờ đó việc về thăm nhà dễ hơn.
Gửi tiền về nước cũng thuận tiện qua các kênh chính thức.
Đây là lợi thế thực sự của một điểm đến gần: khoảng cách ngắn làm giảm hẳn cảm giác xa nhà, và đó là yếu tố quan trọng với người đi học hoặc đi làm lần đầu.
Hoà nhập và những khác biệt văn hoá
Phần văn hoá.
Cấu trúc gia đình ở hai nước khá giống nhau.
Trách nhiệm với cha mẹ và họ hàng đều được coi trọng.
Tiếng Anh dùng rộng rãi nên rào cản ngôn ngữ thấp.
Cách giao tiếp ở Philippines tránh đối đầu trực tiếp hơn.
Nhịp làm việc và khái niệm đúng giờ cũng có khác biệt cần quen.
Hai điểm cuối là những điều người Việt hay mất thời gian nhất để quen: một câu trả lời nghe như đồng ý có thể là cách nói giảm, và lịch hẹn nhiều khi được hiểu linh hoạt hơn.
Lời khuyên cho người mới sang
Phần thực dụng, khép bài.
Đăng ký với cơ quan đại diện nếu ở dài hạn.
Tham gia các nhóm cộng đồng trực tuyến để hỏi thông tin thực tế.
Giữ bản sao giấy tờ quan trọng ở nơi an toàn.
Tìm hiểu quy định của barangay nơi mình ở.
Kết bạn với người địa phương thay vì chỉ sinh hoạt trong nhóm người Việt.
Lời khuyên cuối là lời khuyên có giá trị nhất với người sang học tiếng Anh: ở trong nhóm nói tiếng Việt suốt ngày là cách chắc chắn nhất để không tiến bộ, dù học viện có tốt tới đâu.
Cộng đồng người Việt ở Philippines nhỏ, phân tán và luân chuyển nhanh. Nhưng chính vì nhỏ nên người mới sang dễ được giúp đỡ, và vì tiếng Anh dùng rộng rãi nên việc hoà nhập với xã hội địa phương không quá khó. Đó là hai đặc điểm phân biệt Philippines với hầu hết các điểm đến khác của người Việt.
Cộng đồng người Việt ở Philippines gồm những nhóm nào?
Ba nhóm chính: du học sinh chủ yếu học tiếng Anh ở Cebu, Baguio, Clark và Manila; người đi làm ở vị trí chuyên môn hoặc quản lý, tập trung ở Manila và Cebu; và cộng đồng định cư lâu đời ở Puerto Princesa thuộc Palawan. Ngoài ra có người kết hôn với công dân Philippines.
Vì sao ít người Việt sang Philippines làm việc?
Vì Philippines là nước gửi lao động chứ không phải nước nhận, nên cơ hội cho lao động phổ thông nước ngoài rất hạn chế. Người Việt làm việc ở đây phần lớn ở vị trí chuyên môn trong doanh nghiệp có vốn nước ngoài, ngành dịch vụ gia công, công nghệ thông tin, hoặc tự kinh doanh.
Cần liên hệ ai khi có việc khẩn cấp?
Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam đặt tại Manila, nơi xử lý các việc về hộ chiếu và giấy tờ lãnh sự. Với người ở ngoài vùng Manila, cần lưu ý là từ một đảo xa tới Manila có thể mất cả ngày đường, nên giấy tờ nên chuẩn bị sớm.
Người Việt hoà nhập ở Philippines có dễ không?
Tương đối dễ vì cấu trúc gia đình hai nước khá giống nhau và tiếng Anh dùng rộng rãi nên rào cản ngôn ngữ thấp. Hai điều cần thời gian quen là cách giao tiếp tránh đối đầu trực tiếp và khái niệm đúng giờ linh hoạt hơn.
