Không quốc gia nào trên thế giới bị bão nhiệt đới đi qua nhiều như Philippines. Đó không phải chuyện thỉnh thoảng gặp một lần mà là nhịp cố định của mỗi năm, và nó định hình lịch học, lịch làm việc, cách xây nhà và cả cách người dân nói chuyện về thời tiết.
- Trung bình khoảng 20 cơn bão nhiệt đới đi vào khu vực trách nhiệm dự báo của Philippines mỗi năm.
- Trong số đó, trung bình khoảng 8 tới 9 cơn đổ bộ vào đất liền.
- Cơ quan khí tượng Philippines đặt tên địa phương riêng cho từng cơn bão, bên cạnh tên quốc tế.
- Philippines thường được xếp trong nhóm những nước có mức rủi ro thiên tai cao nhất thế giới.
Vì sao quần đảo này nằm đúng đường bão
Bắt đầu từ nguyên nhân.
Bão nhiệt đới ở tây Thái Bình Dương hình thành trên vùng biển ấm phía đông.
Chúng di chuyển chủ yếu theo hướng tây và tây bắc.
Philippines nằm ngay trên tuyến đó, là vùng đất đầu tiên bão gặp.
Vì thế quần đảo hứng bão khi chúng còn mạnh nhất.
Các nước ở xa hơn về phía tây thường đón bão đã suy yếu phần nào.
Đây là ràng buộc địa lý không thể thay đổi: Philippines không nằm gần đường bão, nó nằm trên đường bão, và mọi chính sách ứng phó đều xuất phát từ sự thật đó.
Khu vực trách nhiệm và hệ thống đặt tên riêng
Phần thể chế dự báo.
Philippines xác định một khu vực trách nhiệm dự báo riêng bao quanh quần đảo.
Khi một cơn bão vào khu vực đó, nó được đặt thêm một tên địa phương.
Vì thế cùng một cơn bão có hai tên: tên quốc tế và tên địa phương.
Danh sách tên địa phương được dùng luân phiên theo chu kỳ nhiều năm.
Tên của những cơn bão gây thiệt hại đặc biệt lớn sẽ bị loại khỏi danh sách.
Cách đặt tên hai lớp này có lý do thực tế: tên địa phương dễ đọc và dễ nhớ với người dân hơn nhiều so với tên quốc tế, và trong tình huống cảnh báo thì điều đó quan trọng.
Mùa bão và các tháng cao điểm
Phần lịch trong năm.
Bão có thể xuất hiện quanh năm nhưng tập trung vào nửa cuối năm.
Giai đoạn từ tháng 7 tới tháng 10 thường là cao điểm.
Tháng 11 và 12 vẫn có thể có bão mạnh đổ bộ.
Các tháng đầu năm ít bão hơn nhiều.
Nhưng số lượng và cường độ dao động mạnh giữa các năm.
Với người lên kế hoạch dài hạn, đây là điểm cần nắm: mùa bão không phải một khoảng đóng kín, nó là một đường cong xác suất — nên tháng thấp điểm vẫn có rủi ro, chỉ là thấp hơn.
Vùng nào hứng bão nhiều nhất
Phần phân bố theo vùng.
Bờ đông của Luzon và các đảo phía đông Visayas hứng bão trước tiên.
Các tỉnh Samar, Leyte và vùng Bicol nằm trong nhóm chịu nhiều nhất.
Batanes ở cực bắc cũng nằm trên đường bão đi qua.
Mindanao ở phía nam ít bị bão đi qua hơn hẳn.
Vùng thủ đô Manila hứng bão ở mức trung bình nhưng chịu hậu quả nặng do mật độ dân cư.
Điểm cuối rất đáng lưu ý: mức thiệt hại không chỉ phụ thuộc vào cường độ bão mà còn phụ thuộc vào bao nhiêu người và bao nhiêu tài sản nằm trên đường đi của nó.
Xã hội tổ chức thế nào để sống chung
Phần ứng phó.
Philippines có luật riêng về giảm nhẹ rủi ro và quản lý thiên tai, thông qua năm 2010.
Luật này lập hệ thống hội đồng quản lý thiên tai từ cấp quốc gia xuống cấp xã.
Mỗi địa phương phải có kế hoạch sơ tán và điểm sơ tán được xác định trước.
Trường học và nhà thi đấu thường được dùng làm nơi tránh trú.
Việc tạm dừng lớp học và công sở được quyết theo mức tín hiệu bão.
Điểm khác biệt so với nhiều nước là mức độ thường quy: ở Philippines, ứng phó bão không phải tình huống khẩn cấp bất thường mà là một quy trình hành chính được lặp lại vài lần mỗi năm.
Bão và nền kinh tế
Phần kinh tế.
Mỗi mùa bão gây thiệt hại cho nông nghiệp, đặc biệt là lúa và dừa.
Giao thông đường biển và đường hàng không bị gián đoạn nhiều ngày.
Hạ tầng điện ở vùng bị bão có thể mất nhiều tuần để khôi phục.
Chi phí tái thiết lặp lại hằng năm là gánh nặng ngân sách thường trực.
Bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm tài sản vì thế là chủ đề chính sách được bàn nhiều.
Đây là loại chi phí ít được đưa vào các so sánh quốc tế: một nước phải dành phần ngân sách đáng kể mỗi năm chỉ để xây lại những gì vừa bị phá, và khoản đó không xuất hiện trong bất kỳ bảng xếp hạng nào.
Điều người mới đến cần biết ngay
Phần thực dụng.
Theo dõi bản tin của cơ quan khí tượng Philippines chứ không chỉ ứng dụng thời tiết quốc tế.
Biết mức tín hiệu bão đang áp dụng cho khu vực mình ở.
Biết điểm sơ tán gần nhất và tuyến đi tới đó.
Dự trữ nước, đèn pin, sạc dự phòng và thực phẩm khô trước mùa bão.
Chuyến bay và phà có thể bị huỷ, nên dự phòng thời gian khi đi lại trong mùa bão.
Một chi tiết thường bị bỏ qua nhưng rất hữu ích: giữ một bản giấy của giấy tờ quan trọng và một ít tiền mặt, vì khi mất điện diện rộng thì máy rút tiền và thanh toán điện tử đều không dùng được.
Sống chung không có nghĩa là quen tới mức chủ quan
Phần khép bài.
Người dân Philippines rất quen với bão và ứng phó rất nhanh.
Nhưng chính sự quen thuộc đôi khi dẫn tới đánh giá thấp cơn bão mạnh bất thường.
Các cơn bão mạnh nhất gây thiệt hại vượt xa những gì kinh nghiệm trước đó gợi ý.
Vì thế cơ quan dự báo nhấn mạnh việc theo dõi từng cơn riêng biệt.
Mức tín hiệu và khuyến cáo có thể thay đổi rất nhanh trong vài giờ.
Đây là bài học rút ra từ những mùa bão nặng nhất: kinh nghiệm giúp ứng phó nhanh, nhưng không thay được việc theo dõi bản tin của chính cơn bão đang tới.
Bão là yếu tố không thể tách khỏi bất kỳ mô tả nào về Philippines. Nó giải thích vì sao đất nước này có một trong những hệ thống quản lý thiên tai được thực hành nhiều nhất thế giới, và cũng giải thích một phần vì sao rất nhiều người Philippines đi làm việc ở nước ngoài. Các bài tiếp theo trong chuyên mục này đi vào mùa, hệ thống cảnh báo và từng loại rủi ro cụ thể.
Mỗi năm Philippines có bao nhiêu cơn bão?
Trung bình khoảng 20 cơn bão nhiệt đới đi vào khu vực trách nhiệm dự báo của Philippines, trong đó khoảng 8 tới 9 cơn đổ bộ vào đất liền. Số lượng và cường độ dao động mạnh giữa các năm.
Vì sao bão ở Philippines có hai tên?
Vì cơ quan khí tượng Philippines đặt thêm một tên địa phương khi cơn bão đi vào khu vực trách nhiệm dự báo của nước này, bên cạnh tên quốc tế. Tên địa phương dễ đọc và dễ nhớ với người dân hơn, điều rất quan trọng trong tình huống cảnh báo. Tên của những cơn gây thiệt hại đặc biệt lớn sẽ bị loại khỏi danh sách.
Vùng nào của Philippines hứng bão nhiều nhất?
Bờ đông Luzon và các đảo phía đông Visayas hứng trước tiên, trong đó Samar, Leyte và vùng Bicol thuộc nhóm chịu nhiều nhất; Batanes ở cực bắc cũng nằm trên đường bão. Mindanao ở phía nam ít bị bão đi qua hơn hẳn. Vùng Manila hứng ở mức trung bình nhưng chịu hậu quả nặng do mật độ dân cư.
Người mới đến Philippines nên chuẩn bị gì cho mùa bão?
Theo dõi bản tin của cơ quan khí tượng Philippines chứ không chỉ ứng dụng thời tiết quốc tế, biết mức tín hiệu bão đang áp dụng và điểm sơ tán gần nhất, dự trữ nước, đèn pin, sạc dự phòng và thực phẩm khô. Nên giữ bản giấy của giấy tờ quan trọng và ít tiền mặt vì mất điện diện rộng làm máy rút tiền và thanh toán điện tử ngừng hoạt động.
