Philippines có một hệ thống cảnh báo nhiều lớp mà người mới đến thường không biết cách đọc. Hiểu nó không phải là chuyện kỹ thuật: đó là cách biết khi nào chỉ cần ở trong nhà, khi nào nên hoãn chuyến đi, và khi nào bắt buộc phải rời khỏi nơi mình đang ở.
- Thang tín hiệu gió bão của Philippines có 5 mức, sau khi hệ thống được sửa đổi vào năm 2022 để thêm mức cao nhất.
- Cảnh báo mưa được phát theo ba màu: vàng, cam và đỏ, tương ứng ba mức nguy hiểm tăng dần.
- Cảnh báo riêng về nước dâng do bão được đưa vào sử dụng rộng rãi sau mùa bão năm 2013.
- Mức tín hiệu bão là căn cứ để quyết định tạm dừng lớp học và hoạt động công sở ở địa phương bị ảnh hưởng.
Thang tín hiệu gió bão: năm mức
Bắt đầu từ lớp cảnh báo quen thuộc nhất.
Mỗi mức tín hiệu tương ứng với một khoảng tốc độ gió dự kiến.
Mỗi mức cũng gắn với khoảng thời gian dự kiến gió đó sẽ tới.
Tín hiệu mức thấp báo gió còn nhẹ và còn nhiều giờ để chuẩn bị.
Tín hiệu mức cao báo gió rất mạnh và thời gian chuẩn bị rất ngắn.
Hệ thống được sửa đổi năm 2022 để thêm mức cao nhất, nâng thang lên 5 mức.
Điểm cần nắm là tín hiệu nói về hai thứ cùng lúc: gió mạnh tới đâu và còn bao lâu nữa — nên cùng một mức tín hiệu ở hai tỉnh khác nhau có thể ứng với hai khung thời gian khác nhau.
Tín hiệu quyết định việc nghỉ học và nghỉ làm
Phần hệ quả hành chính.
Mức tín hiệu là căn cứ để quyết định tạm dừng lớp học tại địa phương bị ảnh hưởng.
Mức càng cao thì càng nhiều cấp học được nghỉ.
Cơ quan nhà nước và một số doanh nghiệp cũng theo căn cứ này.
Quyết định được công bố qua truyền thông và mạng xã hội chính thức của địa phương.
Quy định cụ thể do cơ quan có thẩm quyền ban hành và có thể được cập nhật.
Với gia đình có con đi học, đây là thông tin cần theo dõi hằng ngày trong mùa bão: thông báo nghỉ học thường được phát vào tối hôm trước hoặc sáng sớm cùng ngày.
Cảnh báo mưa theo màu: một lớp riêng, không phải lớp phụ
Phần dễ bị nhầm nhất.
Cảnh báo mưa được phát theo ba màu: vàng, cam và đỏ.
Màu vàng báo mưa có thể gây ngập ở vùng trũng.
Màu cam báo nguy cơ ngập cao hơn, cần chuẩn bị sơ tán.
Màu đỏ báo ngập nghiêm trọng, cần hành động ngay.
Cảnh báo mưa độc lập với tín hiệu gió bão, không nhất thiết đi cùng nhau.
Điểm cuối là chỗ người mới hay hiểu sai: có thể không có tín hiệu bão nào nhưng vẫn có cảnh báo mưa màu đỏ, vì mưa gió mùa kéo dài gây ngập mà không kèm gió mạnh.
Cảnh báo nước dâng do bão
Phần lớp cảnh báo mới nhất.
Nước dâng do bão là hiện tượng mực nước biển dâng lên khi bão áp sát bờ.
Nó khác hoàn toàn với sóng thần, dù hậu quả nhìn có thể giống nhau.
Cảnh báo riêng về nước dâng được đưa vào sử dụng rộng rãi sau mùa bão năm 2013.
Cảnh báo nêu độ cao nước dự kiến và các khu vực ven biển bị ảnh hưởng.
Trong nhiều trường hợp, đây là loại cảnh báo gắn với nguy cơ thiệt mạng cao nhất.
Việc tách nước dâng thành một lớp cảnh báo riêng là một thay đổi có nguyên nhân rất cụ thể, và bài tiếp theo trong chuyên mục này nói kỹ về nó.
Nguồn thông tin nên theo dõi
Phần thực hành.
Cơ quan khí tượng quốc gia phát bản tin định kỳ và tăng tần suất khi bão gần.
Chính quyền địa phương phát thông báo riêng cho địa bàn của mình.
Hội đồng quản lý thiên tai công bố tình trạng sơ tán và điểm tránh trú.
Ứng dụng thời tiết quốc tế thường không có các lớp cảnh báo địa phương này.
Vì thế nên theo dõi nguồn trong nước song song.
Đây là sai lầm phổ biến của người nước ngoài mới sang: ứng dụng quốc tế báo trời mưa, nhưng chỉ nguồn trong nước mới cho biết khu mình ở có nằm trong diện sơ tán hay không.
Khi nào là lúc phải đi
Phần quyết định.
Có lệnh sơ tán của chính quyền địa phương thì phải đi, không cân nhắc.
Cảnh báo nước dâng ở khu vực ven biển là tình huống cần rời đi sớm.
Nhà ở vùng trũng gần sông cần chú ý cảnh báo mưa màu cam trở lên.
Nhà ở sườn dốc cần chú ý nguy cơ sạt lở sau mưa kéo dài.
Rời đi sớm luôn dễ hơn rời đi khi nước đã lên.
Điểm cuối là kinh nghiệm được nhắc lại sau mỗi mùa bão: phần lớn trường hợp mắc kẹt không phải vì không có cảnh báo mà vì quyết định đi quá muộn.
Chuẩn bị trước mùa bão
Phần dự phòng.
Chuẩn bị túi đồ khẩn cấp với nước, thực phẩm khô, thuốc và đèn pin.
Giữ bản sao giấy tờ quan trọng trong túi chống nước.
Sạc đầy thiết bị và có pin dự phòng trước khi bão tới.
Biết trước điểm sơ tán và đường tới đó, đi thử một lần nếu có thể.
Thoả thuận trước với gia đình về điểm hẹn nếu mất liên lạc.
Việc đi thử đường tới điểm sơ tán nghe thừa nhưng rất hữu ích: đường đi trong mưa lớn và mất điện khác hẳn đường đi trong ngày nắng.
Sau khi bão qua
Phần hậu bão, khép bài.
Nước rút không có nghĩa là an toàn ngay.
Đường dây điện đứt và cây đổ là rủi ro phổ biến sau bão.
Nước ngập có thể nhiễm bẩn, gây bệnh đường ruột và bệnh qua nước.
Cơ quan y tế thường ra khuyến cáo riêng sau mỗi đợt ngập lớn.
Chờ thông báo chính thức trước khi quay lại khu vực đã sơ tán.
Giai đoạn sau bão thường bị xem nhẹ: một phần đáng kể thương vong và bệnh tật xảy ra sau khi cơn bão đã đi qua, chứ không phải trong lúc gió mạnh nhất.
Hệ thống cảnh báo của Philippines là kết quả của rất nhiều mùa bão, và nó được sửa sau mỗi lần có bài học lớn. Ba lớp cảnh báo — gió, mưa và nước dâng — trả lời ba câu hỏi khác nhau, và người ở đây cần đọc cả ba chứ không chỉ một. Biết cách đọc chúng là kỹ năng cơ bản nhất cho bất kỳ ai sống ở Philippines quá một mùa mưa.
Thang tín hiệu bão của Philippines có mấy mức?
Năm mức, sau khi hệ thống được sửa đổi năm 2022 để thêm mức cao nhất. Mỗi mức tương ứng với một khoảng tốc độ gió dự kiến và một khoảng thời gian dự kiến gió đó sẽ tới, nên cùng một mức ở hai tỉnh có thể ứng với hai khung thời gian khác nhau.
Cảnh báo mưa theo màu có liên quan tới tín hiệu bão không?
Không nhất thiết. Cảnh báo mưa vàng, cam, đỏ là một lớp độc lập — có thể không có tín hiệu bão nào nhưng vẫn có cảnh báo mưa màu đỏ, vì mưa gió mùa kéo dài gây ngập mà không kèm gió mạnh.
Có nên chỉ dùng ứng dụng thời tiết quốc tế không?
Không đủ. Ứng dụng quốc tế thường không có các lớp cảnh báo địa phương như tín hiệu bão, cảnh báo mưa theo màu hay cảnh báo nước dâng. Chỉ nguồn trong nước và thông báo của chính quyền địa phương mới cho biết khu mình ở có nằm trong diện sơ tán hay không.
Sau khi bão qua thì đã an toàn chưa?
Chưa ngay. Đường dây điện đứt và cây đổ là rủi ro phổ biến, nước ngập có thể nhiễm bẩn gây bệnh đường ruột và bệnh qua nước, và cơ quan y tế thường ra khuyến cáo riêng sau mỗi đợt ngập lớn. Nên chờ thông báo chính thức trước khi quay lại khu vực đã sơ tán.
