Mùa ở Philippines: hai gió mùa và một mùa khô

Philippines không có bốn mùa, nhưng cũng không chỉ đơn giản là mưa và nắng. Hai luồng gió mùa đổi chiều trong năm, cộng với vị trí của các dãy núi, tạo ra những lịch thời tiết khác nhau hẳn giữa các vùng — tới mức cùng một tháng có thể là mùa mưa ở nơi này và mùa khô ở nơi kia.

Hai luồng gió đổi chiều

Bắt đầu từ cơ chế.

Từ khoảng tháng 6 tới tháng 10, gió thổi từ hướng tây nam.

Luồng gió này đi qua biển ấm và mang theo rất nhiều hơi ẩm.

Nó gây mưa lớn cho sườn phía tây của các dãy núi.

Từ khoảng tháng 11 tới tháng 2, gió đổi chiều thổi từ đông bắc.

Khi đó sườn phía đông lại là nơi mưa nhiều.

Đây là cơ chế giải thích gần hết bản đồ mưa của cả nước: cùng một dãy núi vừa chắn mưa cho bên này vừa hứng mưa cho bên kia, và vai trò hai bên đảo ngược khi gió đổi chiều.

Mùa khô và mùa nóng

Phần giai đoạn giữa.

Khoảng tháng 3 tới tháng 5 là giai đoạn chuyển tiếp giữa hai gió mùa.

Đây là thời kỳ nóng nhất và khô nhất ở phần lớn cả nước.

Nhiệt độ cao kết hợp độ ẩm cao làm cảm giác oi bức rất rõ.

Đây cũng là mùa nghỉ hè của học sinh theo lịch truyền thống.

Nhiều lễ hội lớn diễn ra trong giai đoạn này.

Với người lên lịch đi lại, đây là khoảng thời gian dễ chịu nhất về mặt thời tiết khô ráo: nhưng cũng là lúc đông khách nhất và giá cao nhất ở các điểm du lịch.

Bốn kiểu khí hậu trong một nước

Phần phân vùng.

Cơ quan khí tượng Philippines chia cả nước thành bốn kiểu khí hậu.

Kiểu thứ nhất có mùa khô và mùa mưa rõ rệt, gồm phần bờ tây.

Kiểu thứ hai không có mùa khô rõ, mưa nhiều nhất vào cuối năm.

Kiểu thứ ba có mùa khô ngắn và không rõ rệt.

Kiểu thứ tư có mưa phân bố khá đều quanh năm.

Lượng mưa trung bình năm trên cả nước vào khoảng 2.400 mm, nhưng chênh lệch giữa các vùng rất lớn.

Cách phân loại này rất đáng biết khi tìm hiểu một địa phương cụ thể: hỏi vùng đó thuộc kiểu khí hậu nào là cách nhanh nhất để biết mưa rơi vào tháng nào, thay vì tra từng tháng.

Manila và bờ tây Luzon

Phần vùng đông dân nhất.

Vùng Manila nằm ở bờ tây, thuộc kiểu có mùa khô và mùa mưa rõ rệt.

Mùa mưa ở đây rơi vào khoảng từ tháng 6 tới tháng 10.

Gió mùa tây nam có thể gây mưa liên tục nhiều ngày.

Mưa gió mùa kéo dài gây ngập nhiều hơn so với một trận mưa bão ngắn.

Từ tháng 12 tới tháng 2, thời tiết ở Manila mát và khô hơn.

Điểm thứ tư quan trọng hơn người ta tưởng: ở Manila, nhiều đợt ngập nặng không phải do bão đổ bộ mà do gió mùa tây nam kéo dài được một cơn bão ở xa tăng cường.

Bờ đông và vùng không có mùa khô

Phần đối chiếu.

Bờ đông của Luzon, Samar và phần đông Mindanao hứng gió mùa đông bắc.

Ở các vùng này, mưa nhiều nhất rơi vào khoảng tháng 11 tới tháng 1.

Nhiều nơi trên bờ đông gần như không có mùa khô thật sự.

Đây cũng là các vùng hứng bão trước tiên.

Vì thế cuối năm là giai đoạn khó khăn nhất ở bờ đông.

So sánh này cho thấy vì sao không thể nói chung về mùa ở Philippines: tháng 12 là mùa đẹp nhất ở Manila và là mùa khắc nghiệt nhất ở Samar.

Mùa và nông nghiệp

Phần kinh tế.

Lịch gieo cấy lúa phụ thuộc trực tiếp vào lịch mưa của từng vùng.

Vùng có hai mùa rõ rệt thường làm một vụ chính theo mùa mưa.

Vùng có mưa đều quanh năm có thể canh tác liên tục hơn.

Bão vào cuối mùa có thể phá huỷ lúa sắp thu hoạch.

Cây lâu năm như dừa và chuối chịu ảnh hưởng khác với cây ngắn ngày.

Đây là lý do lịch mùa vụ ở Philippines rất khác nhau theo vùng: không có một lịch nông nghiệp quốc gia, mà có nhiều lịch địa phương theo kiểu khí hậu của từng nơi.

Chọn thời điểm đi và ở

Phần thực dụng.

Tháng 12 tới tháng 2 nhìn chung dễ chịu ở vùng Manila và bờ tây.

Tháng 3 tới tháng 5 khô nhưng rất nóng.

Tháng 6 tới tháng 10 là mùa mưa ở bờ tây và cũng là cao điểm bão.

Ở bờ đông thì lịch này gần như ngược lại.

Nên tra lịch mưa của đúng tỉnh mình quan tâm, không dùng lịch chung.

Nguyên tắc gọn nhất khi lập kế hoạch: hỏi vùng mình tới thuộc bờ nào của dãy núi, rồi mới tra tháng — đảo ngược thứ tự hai câu hỏi đó là lý do nhiều người đi sai mùa.

Khí hậu đang đổi và mùa cũng đổi theo

Phần khép bài.

Ranh giới giữa các mùa được ghi nhận là ngày càng khó đoán hơn.

Các đợt mưa cực đoan trong thời gian ngắn được ghi nhận nhiều hơn.

Hiện tượng El Niño và La Niña làm lệch lịch mưa theo chu kỳ vài năm.

Nhiệt độ trung bình và mực nước biển đều được theo dõi chặt.

Cơ quan khí tượng công bố dự báo mùa vụ cho từng vùng.

Dự báo mùa vụ là công cụ ít người ngoài ngành biết tới nhưng rất hữu ích: nó cho biết mùa sắp tới dự kiến mưa nhiều hay ít hơn trung bình, và nông dân lẫn doanh nghiệp đều dùng nó để lên kế hoạch.

Mùa ở Philippines là một hệ thống có quy luật rõ nhưng không đồng nhất trên cả nước. Hai luồng gió mùa đổi chiều, các dãy núi chắn mưa, và vị trí trên đường bão cùng tạo ra một bản đồ thời tiết mà mỗi vùng đọc theo một cách riêng. Ai nắm được cơ chế này sẽ không bao giờ hỏi mùa mưa ở Philippines là tháng nào mà không nói rõ ở đâu.