Vùng biển quanh Philippines có số loài san hô và cá rạn cao nhất hành tinh. Đây không phải cách nói của ngành du lịch mà là kết luận của nhiều nghiên cứu về đa dạng sinh học biển — và lý do nằm ở vị trí địa lý, dòng hải lưu cùng lịch sử địa chất của chính quần đảo này.
- Philippines nằm trong vùng biển được gọi là Tam giác San hô, cùng với Indonesia, Malaysia, Papua New Guinea, Timor-Leste và quần đảo Solomon.
- Vùng này được ghi nhận là nơi có số loài san hô tạo rạn cao nhất thế giới.
- Sáu nước trong vùng đã lập một sáng kiến hợp tác chung về bảo tồn biển vào năm 2009.
- Công viên biển Tubbataha ngoài khơi Palawan được công nhận là di sản thế giới vào năm 1993.
Tam giác San hô là gì
Bắt đầu từ khái niệm.
Tam giác San hô là vùng biển nhiệt đới ở tây Thái Bình Dương.
Nó trải qua vùng biển của sáu quốc gia.
Đây là nơi có số loài san hô tạo rạn cao nhất thế giới.
Số loài cá rạn ở đây cũng cao hơn mọi vùng biển khác.
Philippines nằm ở rìa bắc của vùng này.
Điều đáng chú ý về ranh giới: Tam giác San hô là khái niệm sinh thái chứ không phải chính trị, nên bảo tồn nó đòi hỏi sáu nước phối hợp với nhau.
Vì sao vùng này lại đa dạng tới vậy
Phần nguyên nhân.
Nhiệt độ nước ổn định quanh năm ở mức thuận lợi cho san hô.
Vùng biển nông rộng lớn cho san hô nhiều diện tích bám.
Dòng hải lưu mang ấu trùng đi và về giữa các rạn.
Địa hình chia cắt tạo ra nhiều môi trường sống khác nhau.
Vùng này ít bị ảnh hưởng bởi các đợt băng hà so với nơi khác.
Yếu tố thứ tư nối thẳng với kiểu hình quần đảo: hàng nghìn hòn đảo tạo ra hàng nghìn tổ hợp độ sâu, dòng chảy và đáy biển khác nhau, và mỗi tổ hợp là một môi trường sống riêng.
Sự chia cắt tạo ra loài mới
Phần sinh học.
Quần thể sống tách biệt lâu dài có xu hướng phân hoá.
Ở quần đảo, các rạn san hô cách nhau bởi vùng nước sâu.
Nhiều loài rạn không di chuyển xa được khi trưởng thành.
Vì thế các quần thể ở các rạn khác nhau tiến hoá theo hướng riêng.
Kết quả là nhiều loài chỉ có ở một vùng hẹp.
Cơ chế này giống hệt cơ chế đã tạo ra hàng trăm ngôn ngữ trên đất liền: chia cắt lâu dài thì phân hoá, dù đó là ngôn ngữ của người hay quần thể cá.
Ý nghĩa với nghề cá
Phần kinh tế.
Rạn san hô là nơi sinh sản và nuôi con của rất nhiều loài cá.
Hàng triệu người ở Philippines sống nhờ nghề cá quy mô nhỏ.
Cá rạn là nguồn đạm quan trọng cho các cộng đồng ven biển.
Rạn khoẻ thì sản lượng cá ổn định hơn.
Rạn suy thoái thì sản lượng giảm và ngư dân phải đi xa hơn.
Đây là chỗ bảo tồn và sinh kế không mâu thuẫn mà trùng nhau: giữ rạn không phải là chọn môi trường thay vì con người, mà là giữ nguồn cá cho chính những người sống nhờ nó.
Rạn san hô cũng là đê chắn sóng
Phần phòng chống thiên tai.
Rạn san hô làm giảm năng lượng sóng trước khi sóng tới bờ.
Ở một nước nhiều bão, đây là chức năng rất có giá trị.
Rừng ngập mặn ven bờ cũng có tác dụng tương tự.
Mất rạn và mất rừng ngập mặn làm bờ biển dễ tổn thương hơn.
Nhiều chương trình phục hồi rừng ngập mặn được triển khai sau các cơn bão lớn.
Đây là lập luận có sức thuyết phục nhất khi vận động bảo tồn: một rạn san hô khoẻ mạnh làm công việc của một công trình chắn sóng mà không tốn tiền xây và tự sửa chữa chính mình.
Các mối đe doạ chính
Phần rủi ro.
Nhiệt độ nước tăng gây hiện tượng tẩy trắng san hô.
Đánh bắt bằng chất nổ và chất độc phá huỷ rạn ngay lập tức.
Bồi lắng do phá rừng trên đất liền làm nước đục và san hô chết.
Nước thải chưa xử lý từ khu dân cư và khu du lịch gây phú dưỡng.
Rác nhựa là vấn đề ngày càng nghiêm trọng.
Điểm thứ ba ít người nghĩ tới: rạn san hô có thể chết vì những gì xảy ra trên núi, cách đó nhiều kilômét, vì đất bị xói trôi ra biển rồi phủ lên rạn.
Hợp tác khu vực
Phần thể chế.
Sáu nước trong vùng lập một sáng kiến hợp tác chung vào năm 2009.
Nội dung gồm quản lý nghề cá, lập khu bảo tồn và ứng phó biến đổi khí hậu.
Các nước chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm quản lý.
Nhiều tổ chức quốc tế tham gia hỗ trợ kỹ thuật và tài chính.
Kết quả phụ thuộc vào việc thực thi ở cấp địa phương của từng nước.
Điểm cuối là giới hạn của mọi thoả thuận khu vực: cam kết ký ở cấp quốc gia nhưng rạn san hô thì được bảo vệ hay bị phá ở cấp xã.
Ý nghĩa với người tới thăm
Phần thực dụng, khép bài.
Chọn đơn vị lặn có cam kết về bảo vệ rạn.
Không chạm, không đứng lên và không lấy bất cứ thứ gì từ rạn.
Dùng kem chống nắng không gây hại cho san hô nếu có thể.
Tuân thủ quy định của khu bảo tồn địa phương.
Mang rác của mình về, kể cả rác hữu cơ.
Điểm thứ nhất có tác động lớn nhất: chọn đơn vị lặn tốt là cách hiệu quả nhất mà một người khách có thể làm, vì tiền của khách quyết định mô hình nào tồn tại được ở địa phương.
Biển là tài sản lớn nhất của Philippines xét theo đa dạng sinh học, và là tài sản mong manh nhất xét theo khả năng phục hồi. Một rạn san hô mất vài chục năm để hình thành và có thể bị phá trong một buổi bằng một quả mìn. Các bài tiếp theo trong chuyên mục này đi vào di sản thế giới, ngành lặn, du lịch đảo và các mô hình bảo tồn đang được áp dụng.
Tam giác San hô là gì?
Là vùng biển nhiệt đới ở tây Thái Bình Dương trải qua vùng biển của sáu quốc gia gồm Philippines, Indonesia, Malaysia, Papua New Guinea, Timor-Leste và quần đảo Solomon. Đây là nơi có số loài san hô tạo rạn và cá rạn cao nhất thế giới. Sáu nước đã lập một sáng kiến hợp tác chung vào năm 2009.
Vì sao vùng biển này đa dạng tới vậy?
Nhiệt độ nước ổn định quanh năm, vùng biển nông rộng lớn, dòng hải lưu mang ấu trùng giữa các rạn, và địa hình chia cắt tạo ra hàng nghìn tổ hợp độ sâu, dòng chảy và đáy biển khác nhau — mỗi tổ hợp là một môi trường sống riêng.
Rạn san hô có giá trị gì ngoài du lịch?
Nó là nơi sinh sản và nuôi con của rất nhiều loài cá, nuôi sống hàng triệu người làm nghề cá quy mô nhỏ; đồng thời làm giảm năng lượng sóng trước khi sóng tới bờ — ở một nước nhiều bão, đó là công việc của một công trình chắn sóng mà không tốn tiền xây.
Khách du lịch nên làm gì để không gây hại?
Chọn đơn vị lặn có cam kết bảo vệ rạn, không chạm, không đứng lên và không lấy bất cứ thứ gì từ rạn, dùng kem chống nắng không gây hại cho san hô, tuân thủ quy định khu bảo tồn và mang rác của mình về. Việc chọn đơn vị lặn tốt có tác động lớn nhất vì nó quyết định mô hình nào tồn tại được ở địa phương.
