Một hòn đảo chứa thủ đô, vựa lúa của cả nước, vùng núi của các cộng đồng bản địa và ba ngọn núi lửa nổi tiếng nhất Philippines. Luzon gần như là cả nước thu nhỏ — và đó cũng là lý do nó chi phối mọi thứ, từ chính trị tới giá gạo.
- Luzon rộng khoảng 104.000 km², là đảo lớn nhất Philippines và thuộc nhóm những đảo lớn nhất thế giới.
- Ruộng bậc thang vùng núi Cordillera được công nhận là di sản thế giới vào năm 1995.
- Núi lửa Pinatubo ở tỉnh Zambales phun trào năm 1991, một trong những vụ phun trào lớn nhất thế kỷ 20.
- Núi lửa Taal ở tỉnh Batangas phun trào trở lại vào tháng 1 năm 2020, buộc sơ tán hàng trăm nghìn người.
Metro Manila: vùng đô thị của cả một quốc gia
Bắt đầu từ trung tâm.
Vùng đô thị quanh Manila gồm nhiều thành phố liền kề nhau.
Đây là nơi đặt các cơ quan trung ương, ngân hàng và đại học lớn.
Sân bay quốc tế chính của cả nước cũng nằm ở đây.
Mật độ dân số ở một số quận thuộc hàng cao nhất thế giới.
Tắc đường là vấn đề thường trực và được bàn tới liên tục trong chính sách.
Mức tập trung này tạo ra một vòng luẩn quẩn quen thuộc: người tới Manila vì ở đó có việc, và có việc vì mọi thứ đều đổ về Manila — nên mọi nỗ lực phân tán đều rất khó.
Đồng bằng trung tâm: vựa lúa của Philippines
Phần nông nghiệp.
Phía bắc Manila là một đồng bằng rộng và bằng phẳng hiếm thấy ở nước này.
Đây là vùng trồng lúa quan trọng nhất cả nước.
Ở một quần đảo núi non, đất bằng liền khoảnh là tài nguyên hiếm.
Vùng này cũng là hành lang giao thông nối Manila lên phía bắc.
Đô thị hoá đang lấn dần vào đất nông nghiệp ở đây.
Đây là mâu thuẫn quy hoạch điển hình của nhiều nước đang đô thị hoá nhanh: đất bằng phẳng vừa là thứ tốt nhất để trồng lúa vừa là thứ rẻ nhất để xây nhà máy.
Cordillera: vùng núi và ruộng bậc thang
Phần vùng cao.
Dãy Cordillera chạy dọc phía bắc Luzon với nhiều đỉnh cao.
Các cộng đồng bản địa ở đây giữ được bản sắc riêng qua thời kỳ thuộc địa.
Ruộng bậc thang trên sườn núi là hệ thống canh tác có tuổi đời rất lâu.
Ruộng bậc thang vùng Cordillera được công nhận là di sản thế giới năm 1995.
Baguio ở vùng núi này là thành phố có khí hậu mát nhất Philippines.
Khí hậu mát ấy có giá trị kinh tế thật: Baguio vừa là nơi nghỉ tránh nóng vừa là trung tâm giáo dục, và độ cao là lý do duy nhất cho cả hai.
Ba ngọn núi lửa định hình cảnh quan và ký ức
Phần núi lửa.
Mayon ở tỉnh Albay nổi tiếng vì hình nón gần như hoàn hảo.
Taal ở tỉnh Batangas nằm trong một hồ, và trong đảo giữa hồ lại có hồ nhỏ.
Taal phun trào trở lại vào tháng 1 năm 2020, buộc sơ tán hàng trăm nghìn người.
Pinatubo ở tỉnh Zambales phun trào năm 1991 sau nhiều thế kỷ im lặng.
Vụ phun trào đó là một trong những vụ lớn nhất thế kỷ 20 và ảnh hưởng tới khí hậu toàn cầu trong vài năm.
Điểm đáng ghi nhận trong vụ Pinatubo là công tác dự báo: các nhà khoa học đã cảnh báo và sơ tán kịp, nhờ đó số thương vong thấp hơn rất nhiều so với quy mô vụ phun trào.
Bờ đông và bờ tây: hai chế độ mưa khác nhau
Phần khí hậu.
Dãy núi chạy dọc chia Luzon thành hai sườn với chế độ mưa khác nhau.
Bờ đông hứng gió mùa đông bắc và mưa nhiều vào cuối năm.
Bờ tây mưa nhiều vào giữa năm khi gió mùa tây nam thổi tới.
Bão từ Thái Bình Dương thường đổ bộ vào bờ đông trước.
Vì thế mùa mưa của hai bờ lệch nhau đáng kể.
Điều này rất thực tế khi lên kế hoạch: hỏi mùa mưa ở Philippines mà không nói rõ vùng nào thì câu trả lời không dùng được.
Các đô thị ngoài Manila trên Luzon
Phần mở rộng.
Ngoài vùng thủ đô, Luzon còn nhiều thành phố cỡ trung.
Các tỉnh phía nam Manila phát triển mạnh nhờ khu công nghiệp.
Vùng phía bắc có các thành phố gắn với nông nghiệp và du lịch.
Vigan ở bờ tây bắc giữ được khu phố cổ thời thuộc địa và là di sản thế giới.
Chi phí sinh hoạt ở các thành phố này thấp hơn Manila đáng kể.
Với người tính sang làm việc hoặc học tập, đây là hướng đáng xem xét: khoảng cách tới Manila chỉ vài giờ đường nhưng chi phí và mật độ khác hẳn.
Ý nghĩa với người tìm hiểu để đi
Phần thực dụng, khép bài.
Phần lớn cơ quan xử lý thủ tục nằm ở vùng thủ đô.
Chi phí thuê nhà ở Metro Manila cao hơn nhiều so với các tỉnh.
Thời gian di chuyển trong vùng thủ đô là yếu tố phải tính khi chọn chỗ ở.
Vùng núi và ven biển có mùa mưa và rủi ro thiên tai khác nhau.
Mọi thủ tục cụ thể phải tra ở cơ quan có thẩm quyền của Philippines.
Lời khuyên đáng giá nhất khi chọn chỗ ở trong vùng thủ đô: tính theo thời gian đi lại chứ không theo khoảng cách trên bản đồ, vì hai con số này chênh nhau rất xa ở đây.
Luzon là nơi tập trung gần như mọi thứ của Philippines, và cũng là nơi thấy rõ nhất các ràng buộc của cả nước: đất bằng hiếm nên bị tranh giành, núi lửa hoạt động nên phải sống chung với rủi ro, và mọi thứ dồn về một vùng đô thị nên vùng đó luôn quá tải. Hiểu Luzon là đã hiểu được phần lớn những câu hỏi mà Philippines đang phải trả lời.
Luzon lớn thế nào?
Khoảng 104.000 km², là đảo lớn nhất Philippines và thuộc nhóm những đảo lớn nhất thế giới. Nó chứa thủ đô Manila, đồng bằng trồng lúa quan trọng nhất cả nước, dãy núi Cordillera với các cộng đồng bản địa, và ba ngọn núi lửa nổi tiếng nhất nước.
Ruộng bậc thang Cordillera có gì đặc biệt?
Đây là hệ thống canh tác trên sườn núi có tuổi đời rất lâu của các cộng đồng bản địa vùng núi phía bắc Luzon, được công nhận là di sản thế giới vào năm 1995. Cùng vùng núi này có Baguio, thành phố có khí hậu mát nhất Philippines nhờ độ cao.
Các núi lửa lớn trên Luzon là những ngọn nào?
Mayon ở Albay nổi tiếng vì hình nón gần như hoàn hảo; Taal ở Batangas nằm trong một hồ và phun trào trở lại tháng 1 năm 2020, buộc sơ tán hàng trăm nghìn người; Pinatubo ở Zambales phun trào năm 1991, một trong những vụ lớn nhất thế kỷ 20, nhưng nhờ cảnh báo kịp nên thương vong thấp hơn nhiều so với quy mô.
Mùa mưa ở Luzon rơi vào tháng nào?
Tuỳ bờ nào. Dãy núi chạy dọc chia đảo thành hai sườn: bờ đông hứng gió mùa đông bắc và mưa nhiều vào cuối năm, bờ tây mưa nhiều vào giữa năm khi gió mùa tây nam thổi tới. Hỏi mùa mưa ở Philippines mà không nói rõ vùng nào thì câu trả lời không dùng được.
